Wik

Als we in de auto zitten, worden we gebeld: Mies! Vanaf de andere kant van de wereld. Bij hem is het kwart voor negen en hij gaat bijna een wijntje drinken. Wij hebben in zijn plaats Marijn meegenomen. Die gaat bijna trouwen en moet om twee uur in Rotterdam zijn om voor de laatste keer zijn pak te passen. Of we dus niet te ver en niet te lang wilden gaan vandaag. Dat is puzzelen, maar er zitten nog wel wat snippertjes tussen, zo her en der. In Bergschenhoek zijn we nog niet geweest. Wel in de buurgemeenten Berkel en Rodenrijs en Bleiswijk. Bergschenhoek hangt hier een beetje tussen, op de kruising van de Berkelseweg, de Bergweg, de Hoeksekade en het Oosteinde. We doen ze allemaal aan. En omdat je bij het maken van een rondje het midden bijna altijd overslaat, plannen we nu ook een route door het centrum. Heel mooi is het niet. Alle oksels tussen de eerder genoemde oude weggetjes zijn volgebouwd met nieuwbouw. Nu de A16 is voltooid, wordt ook de laatste hoek snel volgebouwd. “Bouwen, bouwen, bouwen” staat ook in Lansingerland bovenaan de agenda voor de gemeenteraadsverkiezingen, leren we van drie CDA-mannen die bij dezelfde bakker als wij koffie drinken. 66.000 inwoners en dat gaan er dus nog meer worden in deze voormalige agrarische gemeente. Wij wensen de mannen veel flyerplezier als we door de beginnende regen weer naar de auto snellen. We zijn ruim op tijd thuis, zodat we thuis nog even onze slag kunnen slaan bij de opruimingsdienst uitverkoop!

We parkeren in Tweede Tol, een buurtschap op de kruising van de Rijksstraatweg en de Wieldrechtse Zeedijk. De Rijksstraatweg is in opdracht van Napoleon aangelegd. Vroeger werd hier tol geheven, vlak voordat je in Willemsdorp aankwam om het veer naar Brabant te nemen. Maar dat veer is niet meer; verdwenen na de aanleg van de Moerdijkbrug in 1938. En toen lijkt de grote verrommeling begonnen. We wandelen door een vergeten stukje Holland. Hier bestaan nog autosloperijen, betonnen olietanks en verkrotte dijkhuizen. We wandelen over een vakantiepark waar je eigenlijk geen vakantie kunt houden, behalve als je een bootje hebt om te ontsnappen aan de herrie. De herrie van de A16, die als een deken over dit puntje land aan het Hollands Diep heen ligt. Hoe dichter we bij de Moerdijkbrug komen, hoe erger het wordt: het geluid en het zicht. Aan de overkant doemt de chemische industrie van Moerdijk op. Wij drinken dapper koffie uit de thermosfles, tussen auto- en spoorbruggen. Dan roepen we deze wandeling uit tot de minst aantrekkelijke van allemaal. Maar de zon schijnt op de rug. De jassen gaan uit. De verrommeling maakt plaats voor polder, met terp en wiel. Het laatste stukje zien we schitterende villa’s aan de rand van de zuidpunt.

Precies 73 jaar geleden, op 31 januari, ontstaat er tussen IJsland en Schotland een storm die later die dag zal uitgroeien tot orkaankracht. Die orkaan zal het water in de Noordzee opstuwen richting Dover. Dat, samen met het springtij, dat maar twee keer per maand voorkomt, vormt de ingrediënten voor een gruwelnacht in Stellendam. We staan voor “Het Wapen van Stellendam” in een kring en luisteren naar het verhaal van gids Jan. Hij vertelt, wij hangen aan zijn lippen en luisteren. Jan vertelt over de geschiedenis van Stellendam en de nacht van de watersnood. Wat verschillende mensen gedaan hebben om elkaar te helpen toen de muur van water kwam. We zijn onderdeel van een groep van 15 mensen die zich hebben ingeschreven voor deze wandeling. Bijna de helft komt uit Stellendam of woont er nog. Ieder verhaal lijkt wel een herinnering op te roepen. Gids Jan begint met de geschiedenis van Stellendam, dat nog helemaal niet zo oud is. Het is pas in 1780 ontstaan, toen na de aanleg van de Statendam land kon worden ingepolderd. De Statendam verbond het eiland Goeree met Overflakkee. We staan naast het eerste stenen gebouw, de herberg “Het Wapen van Stellendam”. Het dorp heeft kaarsrechte straten die duidelijk laten zien dat het dorp in één keer is aangelegd. We wandelen eerst naar de Molenkade, langs de Stellendamse haven. Hier steeg het water in ’53 al snel tot aan de rand van de dijk. Bijna onmogelijk om voor te stellen, vooral omdat het water van de haven zeker vier meter beneden ons ligt. Jan legt uit dat deze kant van Stellendam als eerste wordt getroffen. Daarna gaan we naar de andere kant van het dorp, richting de Statendam. In de nacht van 31 januari brak deze dijk door en sloeg een gat van wel 40 meter. Het water uit de Grevelingen had zo’n verwoestende kracht dat het de woningen die op de kopse kant van de rechte straten stonden totaal verpulverde. Jan laat wat foto’s zien van het dorp in het water. Tot slot bezoeken we een gedenkteken naast de kerk. 61 namen van mensen die zijn verdronken. Soms hele gezinnen. We worden er heel stil van, zeker als medewandelaars verhalen vertellen die zij hebben gehoord van hun families. Het waren vandaag niet zo heel veel kilometers die we liepen door de rechte straten van Stellendam, maar ze lieten wel een diepe indruk achter.

Een lang recht ding is het, de Brouwersdam. Met een weg eroverheen. Hij is een jaartje jonger dan ik. Van ’71. En scheidt de zee van het Grevelingenmeer. De noordelijke kant van de dam ligt in Zuid-Holland, de zuidelijke kant in Zeeland. Daar wordt in de zomer ook Concert at Sea gehouden. Als wandeling had ik ’m dik een jaar geleden al uitgezet, maar er nooit aan toe gekomen omdat hij me wat saai leek: zo’n lange, rechte dam. Maar dat had ik toch verkeerd ingeschat. Als we deze morgen uit de auto stappen – een schitterend exemplaar dat broer Rob nog een paar maanden mag afrijden – schiet er net een broek door de grijze bewolking. Het is zo goed als windstil. Via de Grevelingenkant lopen we naar het zuiden. Tussen het smalspoor en het heldere water, waar vandaag geen kwal te zien is. We lopen tot Port Zélande. Dat laten we links liggen en gaan via wat strandjes dwars door een tinyhousepark. Met smaak aangelegd, maar op één bezoeker na totaal verlaten. Dan duiken we het natuurgebied de Kabbelaarsbank in. Een tip van een boswachter van de Grevelingen. Die kregen we toen we vorig jaar in april op de Grevelingendam waren. Het is er erg rustig; we komen buiten een verkouden hardloper niemand tegen. Dan via het vakantiepark weer retour. Als we na de koffie op het strand aankomen, breekt de zon door. De jassen gaan uit. Over het brede strand eerst richting de vloedlijn. De zee is spiegelglad. Ook hier is bijna geen mens te bespeuren. Het zand, zo dicht bij het zeewater, is precies goed. Net zo dat je er niet in wegzakt. Dat loopt lekker. Verder naar het noorden komen we een groepje vogelaars tegen die hun lange lenzen als snavels voor het gezicht houden. Geïnteresseerd vragen we wat een van de mannen ziet. Hij heeft zelf ook nog geen idee. Het zou wel eens een alk kunnen zijn. En dat op 17 januari, zonder jas. In de zon, aan zee. Wat kan het leven toch mooi zijn.

‘Ik blijf denk ik dan in bed,’ stuurt Peet. Mijn voorspelling dat het óf zal regenen, sneeuwen of hagelen, trekt ’m niet echt over de streep. Ik had nog wel wat in de buurt gepland. De mannen waren gisteren op koers geweest in Mol en hadden daar op de heen- en terugweg wat last gehad van sneeuw, dus lang in de auto. Het leek mij een goed idee om dan maar in de buurt te blijven. Maar ik had buiten het weer gerekend. Als we om half negen met z’n drieën weglopen, is het droog, maar er staat wel een vuile wind. Schuin in de rug. Dat droge duurt tot het begin van de Zouteveen. Daar begint het te sneeuwen. De broek wordt aan de bovenwindse kant steeds natter. Voorlopig sneeuwt het nog, afgewisseld met hagel. Als we na Van Mil de bocht doorgaan, komt de wind strak van rechts. Capuchon op, om nog een beetje beschutting te hebben. We lopen stevig door, waardoor we het niet koud hebben. Al die ontberingen door sneeuw en wind daargelaten, lopen we wel midden in een Hollandse meester. Wat een plaatje is het toch in onze achtertuin. Soms is de lucht loodgrijs en soms lijkt er zelfs blauw doorheen te piepen. Omdat we bij café Vlietzicht een bakkie willen doen, lopen we helemaal door tot aan het woonwagenkamp. Daar pas richting de Vlaardingse Vaart. Over het kaatje. Om tien voor tien staan we op de stoep, maar de deur is nog dicht. Hij gaat pas om tien uur open. Demonstratief schuilen we voor de glazen pui. Binnen een minuut horen we de deur van het slot gaan. We mogen naar binnen. Jassen voor de open haard, mutsen en wanten ook. Het lijkt wel wintersport. In het café hangen twee mooie geschilderde prentjes van schaatspret. Het laatste stuk, van Schouw naar Schipluiden, hebben we weer een complete schakering van neerslag over ons heen. Het begint met natte sneeuw, dan droge, gevolgd door hagel, met een toetje in de vorm van een plensbui. Altijd geserveerd door een ijskoude wind, die ervoor zorgt dat alles precies horizontaal in je gezicht waait. We worden nog op de foto gezet door een fietster. Zij staat op de dijk en maakt foto’s van de vaart. Als ze zich omdraait, poseren wij. Zij klikt, wij knikken. Het zou toch mooi zijn als we die foto nog een keer ontvangen.

Als je van het Hellgatsplein naar Zierikzee rijdt, zie je ze aan je linkerkant liggen: de Hellegatsplaten. Wild land, met grazende paarden en hekrunderen. Je mag er als wandelaar niet komen. Dat doen we dan ook niet, op deze koude maar zonnige ochtend. We lopen aan de andere kant van de Steigerdijk en zien de platen maar heel even liggen. Nee, wij duiken het Groote Gat in, ontstaan na een dijkdoorbraak in 1716. Het staat bekend als vogelparadijs. Maar zonder vogelaar Rob blijven de vogels voor ons een raadsel. Vandaar over lange, rechte wegen door de omgeploegde akkers. Langs volgepropte aardappelschuren. We maken een omtrekkende beweging om Ooltgensplaat, door nog meer uitgestrekte polders. In de verte zien we de massieve kerk van Steenbergen liggen. En wat lopen – of schaatsen – daar veel mensen in de verte. Hoe meer we de verte naderen, hoe duidelijker het wordt dat ze wandelen. In groepjes. Als we een groepje inhalen, wordt het duidelijk dat het hele dorp is uitgelopen voor de jaarlijkse oliebollentocht van 6, 10, 22 en 30 kilometer. Die oliebollentocht wordt georganiseerd door de Omloop van Goeree-Overflakkee, een wandeltocht van 80 of 110 kilometer. Die van 80 moet binnen 18 uur uitgelopen zijn, die van 110 binnen 24 uur. Zoals ze het zelf noemen: een monstertocht voor de echte bikkels! Het kost bloed, zweet en blaren om de finish te halen. Wij laten de oliebollenwandelaars hun route vervolgen en gaan zelf richting Fort Prins Frederik. Ook daar zijn veel oliebollenwandelaars. Als we aankomen in Ooltgensplaat – overigens een schitterend plaatsje – worden we als medewandelaars behandeld en gedirigeerd naar de verzorgingsplaats, zodat we zelf ook een bolletje kunnen meepikken. Het laatste gedeelte van onze tocht voert langs een enorm zonnepark, met maar liefst 168.000 zonnepanelen. Daar wijzen we ook nog even twee verdwaalde wandelaars de weg naar de oliebollenstop.

“Jongens, wat jullie willen gaat niet”, klinkt het uit het Volkswagen ID-busje. We zijn nog geen minuut onderweg. “Deze weg loopt dood.” Ik geloof er niks van en laat trots onze uitgestippelde route zien op mijn telefoon. De mevrouw in het busje bekijkt het. “Daar, bij die stapel bieten, is het eerste plateau, en daarachter het tweede. Daar houdt de weg op.” Zij blijkt hier net op de hoek te wonen, bij de B&B. Maar goed, wat kan zij er nou van weten? Vijf minuten later staan we tot voorbij onze enkels in de Hoekse klei. Het eerste stukje over het gras was makkelijk. Dan langs een schuine slootkant, waar de bieten twee weken geleden nog in de aarde stonden. Het lijkt alsof de klei ons meer en meer naar beneden zuigt. Vlak bij de B&B geeft een mevrouw, die verdomd veel lijkt op die van dat busje, ons wat tips om uit deze hel te komen. Via een grasland snel weer terug naar de weg. Over de Reedijk, die sinds de aanleg van de A29 doormidden gesneden is. Vandaar naar Heinenoord. Richting de Oude Maas. Ook daar kunnen we ons originele pad niet volgen; de weg door de grienden is door het ontbreken van een brug niet begaanbaar. Rouwig zijn we er niet om, met onze vieze schoenen. Precies om elf uur doen we koffie in het centrum van Heinenoord. Goidschalxoord, of hoe je het ook uit mag spreken, hebben we dan al achter ons gelaten. Het wat deftige restaurant is twee minuten open en er is buiten het personeel nog niemand binnen. Toch vraagt het meisje of we hebben gereserveerd. “Neen, maar wij zouden graag een koffietje gebruiken.” Dat mag, zolang we maar aan één van de vierpersoons tafeltjes gaan zitten. De koffie is voortreffelijk. Het restaurant is tot ver in februari ieder weekend volgeboekt. We zijn wat verbaast om dat te horen, om dat er verder niet veel is, in Heinenoord. Maar gelukkig weten de mensen dit goed te vinden, vlak naast de kerk, die een schots en scheve toren heeft.

Het is koud op de Hoeksche Waard. Er ligt een dun laagje ijs op de sloten. We kijken uit over het Hollands Diep, vanaf de basis van een luchtwachttoren. De toren zelf is afgesloten, maar zelfs vanaf de voet hebben we goed uitzicht over het landschap. De luchtwachttoren is een laatste erfenis uit een ijzig koude oorlogstijd. De meeste zijn afgebroken en opgeruimd. Deze staat nog. Mooi is het niet.
We nemen onze taak waar, maar weten nergens een drone te spotten. Aan de overkant ligt Moerdijk. Daar hadden we eigenlijk koffie willen gaan drinken, maar de veerboot van Strijensas vaart niet in de winter. Volgend seizoen dan maar, als we tenminste nog op tijd zijn. Het zou toch mooi zijn om het dorpje dat op het punt staat te verdwijnen nog eenmaal te bezoeken — ook al ligt het in Brabant. Deze uithoek van de Hoeksche Waard is niet heel druk. We komen nog geen handvol mensen tegen. We hebben even een gesprek met een wat oudere man die zijn huis te koop heeft gezet — tenminste, het huis van zijn vriendin. Hij woont er nu zo’n tien jaar. Daarvoor pendelde hij heen en weer vanuit Dordrecht. Er is voldoende belangstelling voor de woning en het zal zijn geld wel opbrengen. Zodra het verkocht is, trekken hij en zijn vriendin naar een appartement in Strijensas. In ieder geval dichter bij de winkels. Er zijn veel afgesloten wegen; we houden ons netjes aan de regels en maken daarom een lusje door Schenkeldijk en Mookhoek. Daar spotten we wat pieten. Dan over een modderige grasdijk snel weer terug naar het startpunt en een warm bakkie bij de Batterij. Het laatste stuk is tegen de wind in: guur, maar gelukkig wel droog.

Het is al een paar weken geleden dat we voor het laatst op pad waren. Er zat een lange herfstvakantie tussen. Daardoor zijn de meeste blaadjes wel van de bomen als we in het Loetbos uit de auto stappen. Onderweg was het smerig weer, maar daar op de parkeerplaats valt het wel mee. We besluiten eerst het saaie stuk te doen: de lange rechte weg naar Berkenwoude. Die is wel recht, maar zeker niet saai. Links en rechts liggen de mooiste huizen en boerderijen, verbonden door bovengrondse bedrading. Dan slingerend door het Loetbos om weer bij de auto uit te komen. Die staat geparkeerd naast restaurant De Loet, waar we opwarmen en opdrogen met behulp van de lekkerste appelpunt van het jaar. Niet zelfgebakken, maar van de bakker, volgens eigenaar Willem. Willem schenkt al 27 jaar koffie uit Schipluiden. Dat hadden we al vernomen van vriend Frank. We babbelen lang over koffie, Lukas, Laurentus, Piet, volautomaten en halfautomaten. Onder het genot van een tweede bakkie natuurlijk.

We blijven vandaag in de buurt en wandelen zo vanuit huis de polder in, over de Voddijk richting Het Woudt. Met z’n tweeën; de rest is verhinderd. Er staat geen zuchtje wind en het is opvallend zacht voor de tijd van het jaar. Halverwege het pad komen we een jager tegen, met een schitterende chocoladebruine hond. Voor de jager is het een rustige morgen: er zijn geen ganzen in de polder. Hij vertelt veel over zijn werkzaamheden, met passie. Door de weeks zit hij voor zijn werk op kantoor; dit doet hij ernaast. Hij is ermee opgegroeid in Delfgauw. Nu beheert hij samen met een bevriende boer al een paar jaar de wildstand in de polder. Hij vertelt over de inrichting van de weilanden voor de weidevogels en dat een en ander langzaam op zijn plaats begint te vallen. Mooie man! Wij wandelen verder en drinken koffie in de hooiberg. Dan verder. We besluiten de lange route te nemen en gokken op een lift naar huis, langs de Zweth. Hier zijn we lang niet geweest. Er staat nog steeds geen zuchtje wind. Het laatste stukje is een nieuw paadje waar we nog niet eerder liepen, zo naar de bakker. Bakker Holtkamp bestaat 170 jaar en viert dat met een open dag. De lift naar huis komt voor elkaar: Rob is namelijk net per auto gearriveerd. De open dag trekt veel bezoekers. We zien de bakkers kruidnoten en pepernoten maken. Bij de uitgang een klein standje — we maken een huppeltje van blijdschap. Ze zijn er weer: de speculaasrokken. We kopen er alle drie één.