Vijf Dorpentocht Middag-Humsterland vanuit Garnwerd

Vandaag met wandelaars wandelgroep WandelMetOnsMee de "Middag-Humsterland" vanuit karakteristiet dorp Garnwerd. Afstand 2 lussen 1 van 12 km en van 10 km. Met goed wandelweer en goede wegbewijzering. Wandeling door o.a. Reitdiepgebied over dijken land kleilanderijen en door dorpen en gehuchtje. Oranjerun had e.e.a. goed voor mekaar. Mag ook gezegd worden. En voor iedere wandelaar betaalbaar 5 euro met ook nog een kofiie/theebon.

Onderstaand veel info over de dorpen.

Garnwerd.

Is een wierde dorp, ontstaan in de middeleeuwen. De schimpnaam van de inwoners is Gortvreters, de scheepjagers die een schip naar Groningen trokken aten er graag gort met boter en stroop. In de 13e eeuw verrees op de wierde een bakstenen kerk. In 1738 stortte de toren in tijdens het luiden van de klok tijdens een begrafenis waarbij drie mensen het leven verloren. Het schip is voorzien van een houten tongewelf. De beelden Geloof, Hoop en Liefde (1867) sieren het orgel uit 1809. Het grootste deel van het interieur is 17de en 18de - eeuws. De kerk is open.

Burgemeester Brouwersstraat is het kleinste dorpsstraatje van Nederland dat de verbinding vormt tussen de wierde en de dijk langs het Reitdiep. Café Hammingh was vroeger het veerhuis. Vanwege de ligging in het landschap en aan het water en dankzij het historisch structuur is Garnwerd aangewezen als beschermd dorpsgezicht.

Aduarderzijl.

Een gehucht ontstaan rond 1400 bij een door Aduarder monniken aangelegd sluizencomplex aan de monding van het Aduarderdiep en het Reitdiep. In 1686 sloeg de Martinusvloed de houten sluizen helemaal weg. De huidige westelijke sluis, ook wel de oude sluis genoemd stampt uit 1706. Toen het Reitdiep in 1877 werd afgesloten met een sluis bij Zoutkamp verloor de Aduarderzijl zijn zee kerende functie. In 1914 werd de bakstenen boogbrug vervangen door een exemplaar van beton.

Bij het complex staat het Zijl- of Warenhuis, het oude sluiswachtershuis uit 1706. Het in omvang geringe Aduarderzijl was in de loop der tijden vele malen een krijgstoneel vanwege de strategische betekenis en de ligging t.o.v. de stad Groningen.

Sinds kort herinneren de kanonnen aan het ontzet van Groningen. (28 aug.) Zie het info bord. In 2022 gaf het waterschap Noorderzijlvest het startschot voor restauratie van dit watererfgoed om het cultuur-historisch object te behouden. Op 8 mei 2025 was de heropening van het sluizencomplex.

Feerwerd.

Een wierdedorp, ontstaan in de middeleeuwen. Ferwerd was een aantrekkelijke plaats waar zich nogal wat renteniers vestigden. Langs de Valgeweg staan verschillende woningen opgetrokken in een neoclassictische stijl uit het einde van de 19de eeuw te zien aan de huisnummers: 9, 11, 12 en 16.

Aduarderdiep.

Is een 12 km lang kanaal. Het is eeuwenlang van groot belang geweest voor de afwatering van het omringende gebied, gegraven ergens tussen 1295-1313. Vermoedelijk werd daarbij een deel van de Hunsinge gekanaliseerd. De oude loop is zichtbaar in de Aduarderdiepsterweg. Rond 1840 werd de Friesestraatweg aangelegd over het kanaal. In de 19de eeuw lagen een aantal steenfabrieken aan het kanaal. In 1930 werd het kanaal doorkruist door het nieuwe Van Starkenborghkanaal.

Dubbeldorp Wetsinge.

Klein Wetsinge, wierde dorp vormt samen met Groot Wetsinge het dubbeldorp Wetsinge. In Klein Wetsinge staan enkele boerderijen, woonhuizen, een kerk en een molen. De kerk is gebouwd in

1846 nadat de kerken in Sauwerd en Groot Wetsinge afgebroken waren. Kerk Klein Wetsinge is een eenvoudige zaalkerk in neoclassicistische stijl. Het interieur heeft enkele wijzigingen ondergaan en is nu te huur voor vergaderingen, lezingen, concerten en recepties en kun je genieten van culturele programma's. De kerk is open.

Sauwerd.

Een wierde dorp met ca. 1200 inwoners. Was w.s. al 500-300 jaar voor Chr. bewoond. De naam Sauwerd is afkomstig van "Sâthawerth", wat wierde van zoden betekent. Schimpnamen van inwoners zijn Kouketers en Kouvreters (liefhebbers van koeken en koeien) maar ze worden ook wel Kopschieters genoemd. Dit zijn mensen die anderen bedotten. Rond 1916 is de wierde gedeeltelijk afgegraven en werd de grond gebruikt in minder vruchtbare gebieden zoals in Drenthe en het zuidelijk Westerkwartier. Na de tweede wereldoorlog was er een sterk gebrek aan werkgelegenheid waardoor Sauwerd een leegloop kende. De laatste decennia kent het dorp weer enige groei door vestiging van forenzen.

Schutsluis en draaibrug Wetsinge.

Voordat de Wetsingersluisin 1877 in gebruik werd genomen stond het Reitdiep in open verbinding met de zee. Om het risico op hoog water en overstromingen te verkleinen besloot men een sluis te maken om het Reitdiep af te sluiten. De sluis heeft uiteindelijk maar 50 jaar dienstgedaan. Toen werd bij Dokwerd een nieuwe sluis gebouwd die de taak overnam. De sluis is jarenlang niet gebruikt, tot er een nieuwe draaibrug is gebouwd voor voetgangers en fietser.