Great Normandy Trail - Day 16

Gisteren heb ik met geen woord gerept over het park waarin we momenteel rondfietsen. Ik heb het gemakshalve onvermeld gelaten. Dat had weinig te maken met een gebrek aan belangstelling en veel meer met een combinatie van vermoeide benen en een naam die ongeveer even lang is als sommige van de fietspaden hier: Parc naturel régional Baie de Somme Picardie Maritime. Tegen de tijd dat je de naam volledig hebt uitgesproken, ben je statistisch gezien al halverwege het park.

Het is dus vast niet verwonderlijk dat nadat ik het ritverslag van gisteren geschreven had, het mij simpelweg aan de moed ontbrak om die volledige naam nog foutloos uit te typen. Nochtans verdienen zowel het park als zijn naam enige aandacht, want ze vertellen veel over het landschap waar we doorheen trekken.

Het natuurpark omvat niet alleen de beroemde Baai van de Somme, maar ook een groot deel van het achterland. Daardoor verenigt het twee werelden die op het eerste gezicht weinig met elkaar gemeen hebben. Aan de ene kant liggen de uitgestrekte slikken, schorren en rietvelden van de kustzone, waar het getij tweemaal per dag even gedag komt zeggen. Aan de andere kant strekt zich een zacht golvend landbouwlandschap uit van akkers, kleine dorpen en oude valleien. Dat we de overgang tussen beide nauwelijks hebben opgemerkt, zegt veel over hoe geleidelijk het landschap hier verandert.

Vanuit Abbeville zetten we deze ochtend koers naar het noordoosten. Vrijwel meteen pikken we La Traverse du Ponthieu op, een route die ons verder het binnenland in voert. De start is ronduit veelbelovend. Een breed betonnen pad strekt zich voor ons uit als een zorgvuldig uitgerolde loper. De fietsen rollen tevreden over het oppervlak. De route gedraagt zich zoals een route hoort te doen. De eerste kilometers van La Traverse du Ponthieu lijken zowaar ontworpen door iemand die daadwerkelijk ooit op een fiets heeft gezeten. Dat blijkt later een licht overdreven vorm van optimisme, maar voorlopig genieten we van de illusie.

Dat Ponthieu is overigens veel meer dan de naam van een fietsroute. We fietsen hier door een streek dat eeuwenlang een graafschap was dat grotendeels zijn eigen boontjes dopte. Het bestuur zetelde in Abbeville, de stad die we vanochtend verlaten hebben.

Vandaag oogt Abbeville als een rustige provinciestad, maar in de dertiende eeuw was het een welvarend handelscentrum aan de Somme. Via de rivier konden goederen diep het binnenland bereiken, terwijl de nabijheid van de kust verbindingen met Engeland en Vlaanderen mogelijk maakte. De streek verdiende tonnen geld met handel, lakenproductie en tolrechten. Wie de monding van de Somme controleerde, had veel meer in handen dan zomaar een rivier. Hij hield de sleutel vast van een gebied dat zowel economisch als strategisch van groot belang was.

Het hoeft dan ook niet te verbazen dat het Ponthieu eeuwenlang het voorwerp was van een grote machtsstrijd. De geschiedenis van het graafschap leest als een ingewikkelde eigendomsakte. Door huwelijken, erfenissen en politieke allianties kwam het graafschap verschillende keren in andere handen terecht. Op een gegeven moment belandde het daardoor zelfs in de Engelse invloedssfeer. Tijdens de Honderdjarige Oorlog werd de streek daardoor meermaals inzet van een conflict waarin koningen elkaar met wisselend succes probeerden duidelijk te maken wie hier de baas was. Voor de plaatselijke bevolking maakte dat vaak niet eens zo veel verschil uit. Graafschappen en koninkrijken kwamen en gingen; de tarwe moest intussen gewoon geoogst worden.

De inwoners hadden groot gelijk. Want uiteindelijk draaide het hier allemaal om de grond. Ondanks de vele ridders en koningen die door dit gebied trokken, groeide het Ponthieu nooit uit tot een land van kastelen en grote steden. Het zou een land van landbouw worden. En daar schuilt een eenvoudige geologische verklaring achter. Onder onze wielen bevindt zich een dikke laag krijt en kalksteen, dezelfde ondergrond die verder naar het noorden de beroemde witte kliffen van Zuid-Engeland vormt. Bovenop dat krijt ontwikkelden zich bijzonder vruchtbare bodems. Al sinds de middeleeuwen worden hier graan, vlas en later ook suikerbieten verbouwd. De grote open akkers die we vandaag zien zijn dus geen modern verschijnsel. Het landschap is al eeuwenlang een productiemachine voor voedsel.

Die landbouwrijkdom verklaart ook waarom zoveel dorpen opvallend monumentale kerken bezitten. Wanneer een oogst meerdere jaren na elkaar goed uitviel, werd de welvaart vaak geïnvesteerd in steen. En het liefst van al in religieuze steen.

Wanneer we vinden dat we een eerste pauze van de dag wel verdiend hebben, heeft La Traverse du Ponthieu al verschillende gedaantewisselingen ondergaan. Het brede betonpad van vanochtend heeft intussen plaatsgemaakt voor een goed berijdbaar zandpad. Daar hoor je ons niet over klagen. Integendeel. Geef ons een degelijk zandpad en de kans is groot dat het onze voorkeur krijgt boven asfalt of beton. Een zandpad voelt nu eenmaal meer als vakantie.

Het brede pad versmalt daarna geleidelijk tot een hobbelige singletrack die zich tussen het groen een weg zoekt. Ook dat valt voorlopig best mee. De ondergrond is nog stevig genoeg, de bochten zijn speels en onze banden vinden zonder moeite hun weg. Voorlopig rijdt het allemaal nog verrassend vlot, maar de richting waarin het traject evolueert laat weinig ruimte voor interpretatie. Van breed beton naar zandpad, van zandpad naar singletrack. We kunnen alleen maar benieuwd zijn welke gedaanteverwisseling de route verderop nog voor ons in petto heeft.

Bijna meteen na onze pauze versmalt het pad verder alsof het zich langzaam terugtrekt uit het openbare leven. Tegen kilometerpaal dertig is de metamorfose voltrokken: wat op de kaart een fietsroute heet, gedraagt zich steeds nadrukkelijker als een wandelpad.

Met een licht bepakte gravelfiets zou dit allemaal nog perfect te doen zijn. Sterker nog, veel fietsers zouden er waarschijnlijk hun schouders voor ophalen. Alleen rijden wij niet bepaald op minimalistische gravelfietsen. Onze zwaar bepakte vakantiefietsen zijn verre van sportieve terreinraketten. Wat technisch nog haalbaar is, blijkt daarom niet noodzakelijk nog plezierig. Elke wortel, kuil en richel lijkt vastbesloten om onze tussenwervelschijven actief bij de reis te betrekken.

Daar komt nog bij dat we ons stilaan beginnen af te vragen of de route niet een beetje in de vergetelheid is geraakt. Langs het pad staan nog steeds informatieborden, maar veel daarvan hebben duidelijk betere dagen gekend. De verf bladdert af, teksten zijn nauwelijks leesbaar en sommige panelen lijken op archeologische vondsten uit de vroege bewegwijzeringstijd. Het geeft de route een licht verwaarloosd karakter.

Later zoeken we het op en blijkt de werkelijkheid iets genuanceerder. La Traverse du Ponthieu bestaat nog wel degelijk als officiële fietsroute. Alleen lezen we op de website een veelzeggende formulering. Daar staat dat fietsers kunnen genieten van een traject, "aujourd'hui parfaitement sécurisé jusqu'à Auxi-le-Château". Met andere woorden: men garandeert expliciet dat alles perfect in orde is tot Auxi-le-Château. Wat daarna komt, wordt opvallend gul aan de verbeelding overgelaten.

Wij besluiten die verbeelding niet onnodig op de proef te stellen. Wanneer het pad opnieuw verder versmalt en het comfort zienderogen afneemt, kiezen we voor het pragmatisme dat ook de inwoners van het Ponthieu eeuwenlang zo goed beheersten. We verlaten de route en pikken een stukje verharde weg op. Minder avontuurlijk misschien, maar wel een stuk aangenamer voor fietsers die hun halve hebben en houden op twee wielen meesleuren.

Wim kijkt even naar de kaart en besluit dat een aaneenschakeling van lokale fietsroutes ons ook wel tot onze bestemming moet brengen. Dat blijkt een verrassend eenvoudige oefening. Aan de bordjes te zien hebben ze hier een systeem dat sterk doet denken aan onze Belgische fietsknooppunten. Geen ingewikkelde kaarten, maar gewoon van het ene nummer naar het andere fietsen. Zelfs na enkele uren in het zadel blijft dat een vorm van luxe die we weten te waarderen. Hier hoeven we ons tenminste niet af te vragen vanaf welk nummer de verantwoordelijke toeristische dienst haar handen in onschuld wast.

Kilometer na kilometer rijgen we de nummers aan elkaar. Af en toe controleren we voor de zekerheid de gps, meestal uit gewoonte eerder dan uit noodzaak. Uiteindelijk brengen de bordjes ons probleemloos tot in Arras.

Wanneer we de stad binnenrijden, hebben we niet in de gaten dat we doorheen een stad fietsen die eigenlijk twee verdiepingen telt. We bevinden ons immers boven een verborgen wereld van krijtgangen. De zachte krijtbodem waarop heel Artesië rust, liet zich eeuwenlang gemakkelijk uitgraven. Vanaf de middeleeuwen hakten inwoners onder hun huizen enorme kelders uit. Die dienden als opslagplaats voor wijn, bier, graan en handelswaren. Omdat krijt de temperatuur opvallend constant houdt, waren het natuurlijke koelkasten lang voordat iemand een stopcontact had uitgevonden. Eeuw na eeuw groeide het netwerk verder, totdat zich onder de stad een verborgen doolhof vormde, die zich kilometersver uitstrekt.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden die ondergrondse krijtgangen onverwacht opgeroepen voor een heel andere taak. Britse en Nieuw-Zeelandse genie-eenheden verbonden verschillende oude krijtkelders met nieuwe tunnels. In april 1917 verzamelden zich onder onze voeten bijna 24.000 soldaten om de Slag bij Arras te strijden. Boven de grond lag het front, met modder, prikkeldraad en artillerie. Onder de grond zaten duizenden mannen te wachten in een krijtstad met verlichting, medische posten, waterpunten en zelfs straatnamen. Sommige gangen kregen namen van Londense wijken zodat soldaten niet zouden verdwalen.

Onze overnachtingsplek ligt nog een kleine vijftien kilometer verderop. Tussen Arras en onze eindbestemming volgt een traject dat zich aangenaam laat fietsen langs de Scarpe canalisée, de gekanaliseerde Scarpe. Ooit was deze waterweg een belangrijke schakel in het netwerk dat de steenkoolbekkens van Noord-Frankrijk verbond met de rest van het land. Vandaag lijkt ze vooral in dienst te staan van watervogels en fietsers die hun dag rustig willen uitbollen.

Het water ligt er vrijwel onbeweeglijk bij. Hier en daar trekt een lichte bries een rimpeling over het oppervlak, maar verder heerst er een opmerkelijke kalmte. Die rust blijkt bijzonder in trek bij de plaatselijke vogelbevolking. Tientallen zwarte eendjes dobberen tussen de oeverplanten. Even verder worden het er nog meer. Vervolgens nog meer. Op een bepaald moment stoppen we zelfs met tellen. Het moeten er honderden zijn.

We kijken elkaar even aan. Waar komen die allemaal vandaan? Het kanaal lijkt wel volledig te zijn afgehuurd voor een internationale top van zwart gevederde watervogels. Groepjes drijven rustig voorbij, anderen liggen verscholen tussen het riet en af en toe schiet er eentje vastberaden het water over. Pas later leren we dat het wellicht grotendeels om meerkoeten gaat. Hun donkere verenkleed laat hen vanop afstand gemakkelijk doorgaan voor eenden, al zullen biologen graag benadrukken dat ze tot een heel andere vogelgroep behoren.

Hoewel veel mensen, en dus ook wij, ze voor eenden aanzien, behoren meerkoeten eigenlijk tot de rallenfamilie. Hun tenen zien er daardoor heel anders uit dan die van een eend. In plaats van zwemvliezen hebben ze grote gelobde tenen, een soort natuurlijke sneeuwschoenen voor het water. Daarmee kunnen ze uitstekend zwemmen én verrassend gemakkelijk over drassige oevers lopen.

Langs kanalen zoals de gekanaliseerde Scarpe voelen meerkoeten zich bijzonder goed thuis. Ze houden van rustig, voedselrijk water met voldoende oevervegetatie. En precies daar lijkt de Scarpe in uit te blinken. De vogels eten vooral waterplanten, maar zijn niet al te kieskeurig. Als de gelegenheid zich voordoet, verdwijnen ook insecten, slakken en andere kleine waterdiertjes op het menu.

Terwijl wij langzaam langs de oever rijden, zetten zij hun dagelijkse bezigheden onverstoorbaar verder. Sommige duiken onder water op zoek naar planten. Andere drijven schijnbaar doelloos rond.

Ergens moeten we een afslag gemist hebben, want zonder het te beseffen zijn we in Hawaï beland. Of toch in de versie van Hawaï die onze B&B probeert uit te stralen. En daar slaagt ze wonderwel in. We worden hartelijk verwelkomd. Geen "aloha", maar een beschaafd "bonjour". De gastheer valt daarmee even uit zijn Hawaïaanse rol, al maakt hij dat ruimschoots goed met een dosis zuiderse gastvrijheid.

Overal waar we kijken duikt bamboe op. In het bed, in de meubels en zelfs aan het bestek. Het plafond is afgewerkt met riet, tussen hangende planten en bloemen die de ruimte iets tropisch geven zonder ooit kitscherig te worden. Het concept is zo consequent doorgevoerd dat we ons beginnen af te vragen hoeveel moeite het gekost heeft om de Franse bouwvoorschriften met een eiland in de Stille Oceaan te verzoenen.

Het absolute hoogtepunt blijkt de badkamer. Daar wacht een jacuzzi waarin onze spieren eindelijk de aandacht krijgen waar ze al de hele dag om vragen. Badjassen hangen klaar, de bubbels staan in de startblokken en voor we het weten hangen er Hawaïslingers om onze nek.

Nog even en we beginnen spontaan ukulele te spelen.